Nội dung chính
Xây dựng chuỗi liên kết nông sản bền vững giúp nông dân trồng chuối tại Đồng Nai xóa bỏ nỗi lo bị “bẻ kèo”, ổn định đầu ra và nâng cao giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc.
Tại Đồng Nai, cây chuối không còn là canh tác theo cảm tính mà đã trở thành một ngành kinh tế quy mô. Với diện tích khoảng 21.000ha và sản lượng đạt hơn 900.000 tấn mỗi năm, tỉnh hiện đang dành tới 80% sản lượng cho xuất khẩu, trong đó Trung Quốc vẫn là thị trường trọng điểm nhờ nhu cầu tiêu thụ khổng lồ và ổn định quanh năm.
Thay đổi tư duy: Chuyển từ “làm nông” sang “sản xuất chuyên nghiệp”
Điểm mấu chốt trong sự thành công của các vùng trồng chuối tại Bàu Hàm, Gia Kiệm hay Thành Sơn chính là việc từ bỏ tư duy sản xuất tự phát. Khi định hướng xuất khẩu, tiêu chuẩn về chất lượng không còn là “mong muốn” mà là “điều kiện bắt buộc”.
Bà Nguyễn Thị Nghiệm, một nông dân tại xã Bàu Hàm, chia sẻ rằng để trái chuối có thể “vượt biên” sang thị trường quốc tế, quy trình từ bón phân đến phòng bệnh phải tuyệt đối chính xác. “Chuối xuất khẩu yêu cầu khắt khe về ngoại hình: trái phải bóng, đẹp và hoàn toàn không bị nấm. Chỉ khi tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, bà con mới có thể đảm bảo đầu ra ổn định, không còn phụ thuộc vào sự may rủi của thị trường”, bà Nghiệm nhấn mạnh.
Một ví dụ điển hình về tư duy cải tiến là trường hợp của ông Sầm A Sáng. Đối mặt với tình trạng đất bạc màu sau nhiều năm canh tác, ông đã áp dụng giải pháp quản lý độ pH đất một cách khoa học. Cụ thể, ông thực hiện rải vôi định kỳ vào đầu mùa mưa và chuyển dịch cơ cấu phân bón: giảm dần phân hóa học, tăng cường phân vi sinh và phân hữu cơ.
Cách tiếp cận này không chỉ giúp đất tơi xốp, thúc đẩy hệ vi sinh vật phát triển mà còn trực tiếp cải thiện bộ rễ, giúp cây chuối khỏe mạnh và tăng khả năng kháng sâu bệnh tự nhiên. Đây chính là bài học thực tế mà nhiều hộ dân xung quanh đã áp dụng để khắc phục tình trạng nấm bệnh do lạm dụng phân hóa học trước đây.
Hợp tác xã: “Tấm khiên” pháp lý chống lại rủi ro “bẻ kèo”
Trong nông nghiệp, nỗi sợ lớn nhất của người nông dân là tình trạng thương lái “bẻ kèo” – tức là hủy hợp đồng hoặc bỏ cọc khi giá thị trường sụt giảm. Để giải quyết bài toán này, mô hình Hợp tác xã (HTX) đã trở thành lời giải tối ưu, đóng vai trò là cầu nối pháp lý tin cậy giữa người sản xuất và doanh nghiệp xuất khẩu.
Ông Trần Ngọc Tú, Giám đốc HTX Thương mại Dịch vụ Nông nghiệp Trảng Bom, hiện quản lý liên kết sản xuất trên 350ha với 32 thành viên, xuất khẩu trung bình 100 tấn chuối (khoảng 5 container) mỗi ngày. Ông khẳng định, việc ký kết thông qua HTX giúp loại bỏ rủi ro bị bỏ cọc. Khi có một tổ chức pháp nhân đứng ra bảo chứng, quyền lợi của nông dân được bảo vệ chặt chẽ hơn, tạo tâm lý an tâm để tập trung vào sản xuất.
Hơn thế nữa, HTX còn là đơn vị giám sát việc tuân thủ quy trình sản xuất chuẩn quốc tế. Việc yêu cầu ghi chép nhật ký nông vụ, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật không chỉ là thủ tục, mà chính là “giấy thông hành” để chuối Đồng Nai đáp ứng các rào cản kỹ thuật khắt khe của thị trường Trung Quốc và các nước phát triển.
Triển vọng tăng trưởng và chiến lược bền vững cho tương lai
Đánh giá về thị trường, bà Liêu A Kiều – Giám đốc Công ty TNHH Quốc tế Kelly Swangle cho biết, năm 2026 ghi nhận những con số tăng trưởng ấn tượng: sản lượng xuất khẩu tăng hơn 20% và giá trị tăng khoảng 30% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này đến từ việc Đồng Nai đã xây dựng thành công chuỗi giá trị khép kín từ khâu sản xuất $rightarrow$ thu hoạch $rightarrow$ đóng gói $rightarrow$ xuất khẩu.
Để không quá phụ thuộc vào một thị trường, tỉnh Đồng Nai đang thực hiện chiến lược đa dạng hóa. Hiện nay, chuối của tỉnh đã có mặt tại các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc và Malaysia. Theo bà Lê Thị Ánh Tuyết – Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Đồng Nai, trọng tâm sắp tới sẽ là đẩy mạnh nhật ký điện tử và chuẩn hóa mã số vùng trồng để tăng tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Nhìn chung, với lợi thế về năng suất và khả năng thu hoạch quanh năm, cây chuối tại Đồng Nai đang chuyển mình từ một mặt hàng nông sản thông thường sang một sản phẩm thương mại có giá trị cao. Sự thành công này không đến từ may mắn, mà là kết quả của sự cộng hưởng giữa tư duy canh tác hiện đại và kỷ luật trong liên kết hợp đồng.
Theo bạn, mô hình HTX là giải pháp duy nhất để nông dân thoát khỏi sự chi phối của thương lái, hay còn hướng đi nào khác hiệu quả hơn trong bối cảnh hiện nay? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn cùng chúng tôi.