Nội dung chính
Bác sĩ Lê Thị Phương Thảo bất ngờ khi phát hiện sinh viên mang theo bình khí cười đến khám tâm thần. Trường hợp này phản ánh một thực trạng nghiêm trọng ngày càng lan rộng trong giới trẻ Việt Nam.
Tiểu sử bệnh nhân và quá trình lạm dụng
Vào ngày 12‑1, tại tọa đàm “Bóng cười – nước mắt sau những cuộc vui”, bác sĩ Lê Thị Phương Thảo (Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai) đã trình bày chi tiết về một sinh viên 20 tuổi bị lệ thuộc khí cười (N₂O). Bệnh nhân mang theo bình khí N₂O ngay trong túi xách khi vào phòng khám, vì không thể kiểm soát được cảm giác thèm.
Khởi đầu từ tuổi trung học
Người bệnh cho biết lần đầu tiếp xúc với “bóng cười” khi còn học THCS, chỉ dùng thử vài lần trong các buổi tụ tập bạn bè. Khi lên THPT, việc sử dụng trở nên thường xuyên hơn do áp lực nhóm bạn, và sau khi vào đại học cô đã tự mua và sử dụng độc lập.
Gia tăng liều lượng và cách giấu
Ban đầu cô chỉ dùng 1‑2 quả mỗi lần, sau đó dần tăng lên 10‑20 quả/ngày. Khi các viên bóng nhỏ không còn đủ, cô chuyển sang dùng bình khí lớn, rồi mua các bình mini để giấu trong ba lô, tránh sự phát hiện của gia đình. Tần suất sử dụng tăng từ một bình mỗi tuần lên một bình mỗi 1‑2 ngày.
Hậu quả sức khỏe do lạm dụng N₂O
Theo bác sĩ Thảo, bệnh nhân đã lệ thuộc khí cười trong 6‑7 năm, xuất hiện các biểu hiện tê bì tay chân, trầm cảm, lo âu và rối loạn vận động. N₂O tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương, gây cảm giác cười không kiểm soát trong vài phút, nhưng lặp lại liên tục gây tổn thương não và tủy sống.
Nguy cơ nghiêm trọng bao gồm:
- Tê bì, yếu liệt tay chân.
- Rối loạn trí nhớ, giảm khả năng tập trung.
- Ngạt thở, rối loạn nhị tim, thậm chí tử vong.
- Di chứng vĩnh viễn cần dùng xe lăn hoặc hỗ trợ sinh hoạt.
Ngộ độc cấp tính có thể gây rối loạn tri giác, chóng mặt, lú lẫn, tim đập nhanh, rối loạn nhịp tim và tổn thương phổi; trong trường hợp nặng có thể dẫn tới phù phổi cấp hoặc ngừng tim.
Phương pháp điều trị và phòng ngừa
Sau khi nhập viện, bệnh nhân được điều trị tại Viện Sức khỏe Tâm thần Bệnh viện Bạch Mai. Quy trình bao gồm:
- Đánh giá toàn diện tiền sử sử dụng và các biểu hiện thần kinh.
- Sử dụng thuốc hỗ trợ giảm thèm (ví dụ: bupropion, gabapentin) kết hợp trị liệu tâm lý hành vi.
- Can thiệp kích thích từ trường xuyên sọ (rTMS) cho các trường hợp nặng.
- Giám sát chặt chẽ bởi gia đình và đội ngũ y tế trong suốt quá trình hồi phục.
Kết quả sau 6 tháng: bệnh nhân giảm đáng kể cảm giác thèm khí cười, các triệu chứng tê bì giảm và không còn muốn dùng N₂O. Đội ngũ y tế nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hỗ trợ gia đình và việc nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường.
Tiến sĩ Lê Thị Thu Hà, Trưởng phòng Rối loạn sử dụng chất và hành vi, cho biết đa số bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nặng, cần phối hợp đa ngành để đạt hiệu quả điều trị.
Chuyên gia cảnh báo: việc coi “bóng cười” là hình thức giải trí vô hại là sai lầm. Các bình khí cười có kích thước nhỏ, dễ giấu, khiến việc phát hiện và can thiệp trở nên khó khăn. Phụ huynh nên quan sát kỹ lưỡng các biểu hiện như thay đổi hành vi, giảm thành tích học tập, hoặc xuất hiện các triệu chứng thần kinh.
Để bảo vệ sức khỏe tinh thần của thanh thiếu niên, chúng ta cần:
- Giáo dục nhận thức đúng về nguy cơ nghiện N₂O.
- Thúc đẩy môi trường học đường không khuyến khích lạm dụng chất kích thích.
- Tăng cường đào tạo cho nhân viên y tế về phát hiện sớm và can thiệp.
Hãy chia sẻ thông tin này để cộng đồng nắm bắt nguy cơ và cùng nhau ngăn chặn sự lan rộng của nghiện khí cười.