Nội dung chính
Những bộ phim ngắn tổng tài độc hại với kịch bản phi lý đang tràn lan trên mạng xã hội, không chỉ gây tranh cãi mà còn âm thầm định hình tư duy sai lệch cho giới trẻ.
Hiện nay, nếu lướt Facebook, TikTok hay YouTube, không khó để bắt gặp những video siêu ngắn với mô-típ quen thuộc: tổng tài bá đạo, ngoại tình kịch tính, đánh ghen ầm ĩ. Dù thu hút hàng triệu lượt xem, nhưng đằng sau những con số hào nhoáng là một thực trạng đáng báo động về chất lượng nội dung số và định hướng văn hóa cho thế hệ Gen Z và Alpha.
Hệ lụy từ cơn sốt “phim mì ăn liền” và sự suy giảm gu thẩm mỹ
PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, nhận định rằng những sản phẩm giải trí “ăn liền” này không hề vô hại. Việc sản xuất ồ ạt các kịch bản hời hợt, thiếu chiều sâu nhưng lại đánh mạnh vào tâm lý tò mò, thích kịch tính sẽ khiến khán giả dần mất đi khả năng cảm thụ những tác phẩm nghệ thuật đích thực.
Khi tư duy phản biện bị thay thế bởi sự dễ dãi
Khi người xem quen với lối kể chuyện đơn giản, phi lý và chỉ tập trung vào yếu tố gây sốc, họ sẽ có xu hướng chối bỏ những nội dung đòi hỏi sự tư duy hoặc có giá trị nhân văn sâu sắc. Điều này tạo ra một vòng lặp nguy hiểm: khán giả dễ dãi $rightarrow$ nhà sản xuất lười sáng tạo $rightarrow$ nội dung ngày càng rác hơn. Nếu không có sự tỉnh táo, nền điện ảnh và truyền hình Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ bị kéo lùi bởi chính thị hiếu của công chúng.
Bài học từ “cuộc chiến” dọn rác nội dung của Trung Quốc
Việt Nam không đơn độc trong cuộc chiến này. Trung Quốc, “cái nôi” của dòng micro-drama, đã từng chứng kiến sự bùng nổ tương tự. Tuy nhiên, cơ quan quản lý nước này đã có những biện pháp quyết liệt. Trong giai đoạn 2022–2023, hơn 25.000 bộ phim ngắn với khoảng 1,4 triệu tập đã bị xóa sổ do chứa nội dung khiêu dâm, bạo lực hoặc cổ xúy các giá trị lệch lạc. Việc Douyin và WeChat siết chặt kiểm duyệt là minh chứng cho thấy: nếu không can thiệp kịp thời, rác nội dung sẽ lấn át hoàn toàn các giá trị văn hóa.
Tìm điểm cân bằng giữa tự do sáng tạo và quản lý nội dung
Vấn đề không phải là cấm đoán hoàn toàn thể loại “tổng tài”, mà là cách chúng ta ứng xử và định hướng nó. PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh, nếu coi đây chỉ là thị hiếu nhất thời mà bỏ qua, những khuôn mẫu lệch lạc về tình yêu, tiền bạc và quyền lực sẽ ngấm ngầm định hình lối sống của người trẻ.
Giáo dục thẩm mỹ – “Vaccine” cho người xem trẻ
Để đối phó với nội dung độc hại, giải pháp bền vững nhất không phải là rào chắn kỹ thuật mà là nâng cao “sức đề kháng văn hóa”. Khi công chúng, đặc biệt là học sinh, sinh viên được trang bị kiến thức về văn hóa số và thẩm mỹ, họ sẽ tự biết phân loại đâu là nghệ thuật, đâu là “rác”. Một khán giả có bản lĩnh sẽ là bộ lọc hiệu quả nhất, khiến những bộ phim rẻ tiền tự khắc bị đào thải.
Giải pháp đa chiều: Khi thuật toán cần đi đôi với trách nhiệm
PGS.TS Nguyễn Vũ Thăng Long, giảng viên Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng cần một chiến lược phối hợp đồng bộ từ ba trụ cột: Nhà quản lý – Nền tảng – Người dùng.
Vai trò của cơ quan quản lý và các nền tảng số
- Cơ quan quản lý: Cần xây dựng cơ chế nhận diện nội dung độc hại để gắn nhãn cảnh báo hoặc hạn chế phân phối. Đồng thời, cần có chế tài nghiêm khắc với các nền tảng chậm trễ trong việc gỡ bỏ nội dung lệch chuẩn.
- Nền tảng (TikTok, YouTube, Facebook): Thuật toán không nên chỉ chạy theo lượt view (KPI tương tác) mà phải tích hợp chỉ số “giá trị xã hội”. Việc ưu tiên hiển thị các nội dung có xác thực, giáo dục và hạn chế các video “lách luật” là điều bắt buộc.
“Brand Safety” – Cắt đứt mạch máu kinh tế của nội dung rác
Một điểm then chốt mà ít người chú ý chính là vai trò của các nhãn hàng. Khi các thương hiệu áp dụng tiêu chuẩn Brand Safety (An toàn thương hiệu) nghiêm ngặt, kiên quyết không đặt quảng cáo trên các kênh sản xuất nội dung “rác”, nguồn thu kinh tế của những nhà làm phim độc hại sẽ bị cắt đứt. Đây là đòn đánh trực diện và hiệu quả nhất vào động lực sản xuất nội dung kém chất lượng.
Góc nhìn quản lý: Xử lý thực chất thay vì cấm đoán cực đoan
Tại họp báo Quý III/2025 của Bộ VHTTDL, Cục trưởng Cục Phát thanh truyền hình và thông tin điện tử Lê Quang Tự Do khẳng định chủ trương xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh. Tuy nhiên, việc xử lý cần dựa trên Nghị định 147 và đi vào chi tiết từng trường hợp cụ thể.
“Chúng tôi không thể chặn gỡ cả một chủ đề ‘tổng tài’, nhưng sẽ xử lý ngay nếu nội dung đó truyền tải tư tưởng sai lệch, mê tín dị đoan hoặc ảnh hưởng xấu đến trẻ em”, ông Tự Do nhấn mạnh. Điều này cho thấy hướng tiếp cận của cơ quan quản lý là chọn lọc, minh bạch và thượng tôn pháp luật.
Lời kết: Nội dung số là tấm gương phản chiếu xã hội, nhưng đồng thời nó cũng là công cụ nhào nặn tư duy con người. Việc bài trừ phim ngắn độc hại không chỉ là câu chuyện của cơ quan quản lý, mà là trách nhiệm của mỗi chúng ta trong việc chọn lọc điều mình xem và chia sẻ. Bạn có đang vô tình nuôi dưỡng những thuật toán “độc hại” trên trang cá nhân của mình? Hãy thử nhấn “Không quan tâm” với những video rác ngay hôm nay để làm sạch không gian số của chính bạn.